10
jan

Burn-out of ontslag? Wat Lady Macbeth en Marco van Basten gemeen hebben

Geplaatst door op in Boeken
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 965
  • 0 reactie
  • Afdrukken

Werkstress is beroepsziekte nummer één in Nederland. De mentale weerbaarheid van medewerkers in organisaties staat onder druk. Of je nu onder druk staat om de volgende stap in je carrière te zetten of om gezond je pensioen te halen, balans is essentieel om gezond te blijven en een balansstap kan je helpen. De balansstap is het sympathieke zusje van demotie, een woord dat taboe is op de werkvloer.

Door het tijdig toepassen van een balansstap kunnen werkgever en werknemer uitputting, onverschilligheid en verminderde productiviteit voorkomen. Dit zijn niet alleen drie symptomen van een burn-out, maar ook redenen waarom ouderen een kwetsbare positie hebben in organisaties.

De burn-out van Lady Macbeth

'She burned with love, as straw with fire flameth; She burned out love, as soon as straw outburneth.' Uiteraard was het Shakespeare die als eerste uitputting associeerde met burn-out. In andere stukken komt dit thema terug, zoals bijvoorbeeld in Macbeth waar blinde ambitie onherroepelijk tot een burn-out leidt. Lady Macbeth heeft namelijk alles gegeven om haar man op de troon te krijgen. In dat proces vielen nogal wat slachtoffers en met elke dode - het blijft toneel - verliest ze steeds meer de controle over haar omgeving. Op het einde van het stuk wordt ze gekweld door nachtmerries. Haar man haalt er een dokter bij en vraagt hoe ziek ze is, waarop de dokter laat weten dat ze niet echt ziek is, maar wel gekweld door hersenschimmen. Macbeth wil een medicijn, een medicijn dat er nu, vierhonderd jaar later ook niet is: 'Genees haar daarvan. Kan je niets verzinnen voor een verziekt brein, kan je een diepgeworteld verdriet niet uit de herinnering rukken, kan je de kwelling die in de hersenen zwelt niet doven, kan je niet met een of ander zoet vergif van het vergeten de borst niet bevrijden van de last die drukt op het hart?'

vierkantladymacbeth

Lady Macbeth raakte de controle kwijt. Haar werk werd stressvol en ze had steeds minder mogelijkheden om haar werk goed te regelen. Hét recept voor een burn-out. De nachtmerries zijn het resultaat van de fysieke en mentale uitputting. Lady Macbeth was in de kracht van haar leven, maar kon uiteindelijk, door verschillende omstandigheden, haar werk niet meer aan. De bevlogenheid die ze voelde om haar man op de troon te krijgen, de uitdaging die daar bij kwam kijken - het was allemaal verdwenen. Uitdagend werk werd stressvol werk en ze verloor de controle over haar omgeving. Het was verstandig geweest om iets anders te gaan doen. Een balansstap te zetten. Maar ja, je kan niet zomaar van het toneel afstappen.

De burn-out van Marco van Basten

Als trainer van AZ zette Marco van Basten, na een burn-out, wel een balansstap. De dagelijkse stress van het trainerschap was hem te veel geworden en hij was tot de conclusie gekomen dat hij de specifieke competenties mist om daar goed mee om te gaan. Het was niet zijn eerste balansstap, die zette hij jaren eerder - ook al noodgedwongen - als speler. Want stel je eens voor dat Marco nu nog in het eerste van Ajax zou spelen en dan ook nog tegen hetzelfde salaris dat hij verdiende in zijn gloriedagen. Iedereen zou dat raar vinden. Het is logisch dat een voetballer stopt op, of vlak na, zijn hoogtepunt en ander werk gaat doen. Ze zetten een balansstap buiten het veld omdat hun productiviteit geen gelijke tred meer kan houden met het salaris dat ze verdienen.

grafiekladymacbeth

Op een of andere manier ligt dat voor veel andere beroepen een stuk gevoeliger. Onze maatschappij is gericht op groei en ontwikkeling. Een stijgende lijn in het salaris wordt bijna als vanzelfsprekend gezien, als een recht dat in de loop der jaren is opgebouwd. Ook als de toegevoegde waarde voor de organisatie niet dezelfde lijn vertoont. Kasper Dolberg en Justin Kluivert zouden raar opkijken als ze Marco van Basten op hun werk zouden zien. Een scheef gezicht trekken zelfs, omdat ze voor minder geld hetzelfde werk doen. Ze zien Marco ploeteren in een functie die niet meer bij hem past. Op het voetbalveld is geen plaats voor mensen die blijven staan, omdat ze zowel qua salaris als qua capaciteiten niet meer kunnen concurreren met anderen en dus geen kant op kunnen. Ze moeten wel iets anders gaan doen. Andere organisaties hebben meestal wel medewerkers die 'bevroren' zijn op hun plek. Ze vinden hun collega's lastig, de organisatie niet flexibel en het werk te zwaar. Deze collega’s verdwijnen uiteindelijk in de anonimiteit van de organisatie, vertrekken of zijn rijp voor een burn-out. Een stap omhoog maken doen ze voorlopig niet meer – waarom dan niet een stap terug? Omdat ze geen voetballers zijn? 

De balansstap is voor iedereen

Iedereen ontwikkelt zich anders gedurende zijn carrière. De ontwikkeling van de een is nooit gelijk aan die van de ander. Bij de een zal tijdens het werkzame leven de productiviteit gelijke tred houden met de ontwikkeling van het salaris. Bij de ander zal er een discrepantie zijn. Het is een feit dat veel mensen waarde hechten aan de opgebouwde status, aan het salaris en moeite hebben te erkennen dat hun competenties afnemen of dat de 'gedroomde' functie toch niet bij ze past. Op iedere leeftijd en in elke fase van een carrière is vrijwillig een stap terug of opzij doen voor veel mensen onbespreekbaar. Dat moet anders. Dat moet normaal worden. Het woord demotie heeft een negatieve lading - door de associatie met reorganisaties, disfunctioneren en omdat het vaak samen gaat met een verlies aan salaris en privileges - en daarom is het tijd voor een ander woord met een positieve lading: de balansstap.

betekenisbalansstap

Een balansstap is goed voor mens én organisatie. Het zou volkomen normaal moeten zijn dat je om wat voor reden dan ook ergens in je carrière een stap terug of opzij kunt zetten. Omdat je andere prioriteiten krijgt vanwege een kind, omdat je gezond je pensioen wil halen, omdat je werk anders is geworden of omdat je een nieuwe balans wilt in je leven. Door deze factoren worden je competenties anders, kan je productiviteit verminderen of je ambities veranderen. Met een balansstap brengt een medewerker zijn taken, verantwoordelijkheden en salaris in evenwicht met zijn competenties en privéleven op dat moment. Met een balansstap krijg je andere taken en verantwoordelijkheden met minder werkdruk, flexibelere mogelijkheden om je taken uit te voeren en daarmee een betere werk-privébalans. En, minstens zo belangrijk, ruimte om weer te groeien.

Organisaties nemen in toenemende mate verantwoordelijkheid voor een gezonde en veilige werkomgeving. Een cultuur waarin het voor medewerkers makkelijker is om een balansstap te zetten. Ze mogen van hun werkgever verwachten dat ze op elk moment in hun carrière een beroep mogen doen op balans tussen wat ze kunnen leveren en wat de werkgever verwacht. Deze kan daarop inspelen door het aanpassen van werktijden, een goede begeleiding door de manager, bijscholing en aanpassing van de functie-eisen – om er maar een paar te noemen. Werkgever en werknemer hebben dus beiden een verantwoordelijkheid als het gaat om de balansstap: de werknemer door eerlijk in de spiegel te kijken en de werkgever door de medewerker met respect te begeleiden naar de andere functie in de organisatie. Dat kan uiteindelijk alleen maar blije gezichten opleveren. Dat wist Shakespeare ook al: 'een taak die aangenaam is, verlicht de last.'

managenofniet

 

 

Dit artikel is een ingekorte versie over promotie & demotie uit het vijfde bedrijf van mijn boek ‘Managen of niet, dat is de vraag’. In dit boek laat ik zien wat organisaties kunnen leren van het toneel in het algemeen en Shakespeare in het bijzonder. Het boek gaat over jou, mij en de organisaties waarin we werken. We hebben allemaal een beetje Hamlet, Othello of Macbeth in ons.

 

 

 

 

 

 

 

 

Beeld: Yaoqi LAI // Unsplash

Waardeer dit blogbericht:

Wiemer Renkema is arbeid- en organisatiesocioloog en fervent amateur toneelspeler. Hij is de drijvende kracht achter To be Training & Consulting, een innovatief HR-adviesbureau. Verder geeft hij lezingen en trainingen over dilemma's op het werk aan de hand van Shakespeare en is hij docent aan de Haagse Hogeschool. 

Wiemer werkte jarenlang in diverse HR-managementposities voor grote internationale bedrijven als Arcadis, TNT en Mercer.

Reacties