21
okt

Krachtles 6: Wilskracht – De deugd van discipline

Geplaatst door op in Artikelen
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 6641
  • 0 reactie
  • Afdrukken

Als de voortekenen niet bedriegen, wordt dit een van de minder gelezen 'krachtlessen'. Waarom? Omdat wilskracht in ons land niet bijzonder hoog staat aangeschreven. We hebben niet zoveel met mensen die monomaan hun ambities najagen. Woorden als discipline en zelfbeheersing doen ons de rillingen over het lijf lopen. We zijn er ook niet goed in: desgevraagd geeft maar 9% van de Nederlandse werknemers aan 'zonder afleiding aan het realiseren van zijn doelen te werken'.

Toch is er een kentering zichtbaar en wordt het taboe op wilskracht geleidelijk aan doorbroken. Er wordt meer aandacht aan besteed en vaker over geschreven. Vanwaar die groeiende belangstelling? Wat bedoelen we eigenlijk wanneer we het over wilskracht hebben? Wat kunnen we ermee doen en hoe kunnen we die kracht beïnvloeden?

Een ambigu begrip

Dat zijn een boel vragen tegelijkertijd. Laten we dus eerst maar eens met het begrip zelf beginnen. Dat is minder eenduidig dan we denken. Het woordenboek omschrijft wilskracht enerzijds als het vermogen om iets te willen en anderzijds als de capaciteit om die wil vervolgens ook uit te voeren. Het gaat bij wilskracht dus om willen én doen. Ambitie, motivatie en drive beslaan de ene kant van het spectrum. Wie hoge ambities heeft en vastberadenheid toont om ze ook daadwerkelijk te realiseren, wordt al gauw als wilskrachtig omschreven.

De Romeinse keizer Julius Cesar is hier een goed voorbeeld van. Toen hij de Rubicon overstak om tegen de senaat in Rome ten strijde te trekken, schijnt hij uitgeroepen te hebben dat de ´teerling was geworpen´. Hij maakte hiermee duidelijk dat er wat hem betreft geen weg terug was: het was de dood of de gladiolen. Dezelfde combinatie van ambitie en vastberadenheid treffen wij aan bij de Amerikaanse president Kennedy; toen deze aan het begin van de jaren zestig aangaf een mens op de maan te willen zetten en deze vervolgens ook weer heelhuids naar huis te laten terugkeren. Ook dát was een zichtbaar staaltje wilskracht.

Maar er is meer in de wereld dan alleen dingen willen. Het gaat er daarnaast om je ambities te verwezenlijken. Hiervoor heb je energie, volharding, doorzettingsvermogen en discipline nodig. Het gaat dan om eigenschappen die maken dat je jezelf in de hand hebt en dat je ruggengraat toont. Dat is minder makkelijk dan het lijkt. Nogal wat mensen barsten weliswaar van de goede ideeën en enthousiaste plannen, maar ze zijn niet in staat om deze vervolgens ook te realiseren. Ze blijven als het ware permanent in de startblokken staan, zonder ooit de stap in de richting van de finish te maken. Ze beginnen met veel elan aan de realisatie van hun ambities, maar laten zich onderweg door duizend-en-één dingen afleiden. Dit verschijnsel is zo wijdverbreid dat er in de psychologie zelfs een aparte term voor is bedacht: de 'intentie-implementatie kloof'. Die kloof ontstaat doordat de wil om dingen te realisaren er weliswaar is, maar de wil om de ambities vervolgens ook te realiseren tekort schiet.

Gezien het wijdverbreide en hardnekkige karakter van die kloof – denk aan alle nieuwjaarvoornemens die in goede bedoelingen blijven steken of aan al die mooie plannen in organisaties die in het niets verzanden – is het begrijpelijk dat wilskracht tegenwoordig vooral met discipline en zelfbeheersing wordt geassocieerd. Wilskracht staat daarmee vaak gelijk voor verleidingen weerstaan en nee zeggen. Maar vergeet dus nooit dat wilskracht ook een ja-kant kent. Alleen gebruiken we daarvoor tegenwoordig termen als motivatie, passie en positiviteit.

De actualiteit van wilskracht

Waarom zijn zelfbeheersing en discipline plotseling zo populair geworden? Dat heeft twee oorzaken. De eerste is gelegen in de overdaad aan informatie, keuzemogelijkheden en prikkels die dagelijks op ons afkomen. Het bombardement der zinnen in de vorm van niet aflatende mediaberichten, internetverkeer en social-mediaberichten vergroot niet alleen de kans om voortdurend te worden afgeleid, maar stelt ons ook permanent bloot aan ontelbare hoeveelheden verleidingen. Ons brein is hier slecht op toegerust; dat is geneigd om zonder meer te kiezen voor korte-termijnpleziertjes. Instant gratification noemen psychologen dat. Ons natuurlijke gedrag verloopt via de logica van carpe diem: geniet nu en denk niet teveel aan morgen. Om onszelf aan die impulsieve neiging te onttrekken, moeten we onszelf stevig in de hand hebben.

Uit onderzoek blijkt dat mensen dagelijks gemiddeld een kwart van de dag bezig zijn met het temperen van hun impulsieve verlangens. Vier uur per dag maken we een aanspraak op onze wilskracht (ervan uitgaande dat je acht uur slaapt).

Volgens de Amerikaanse energiedeskundige Tony Schwartz wordt er tijdens ons werk een nóg groter beroep op onze wilskracht gedaan. Met name onder kenniswerkers die zich per definitie met vage en complexe taken bezighouden en die over het algemeen over weinig kaders in hun werk beschikken, constateert Schwartz een schrikbarend gebrek aan concentratievermogen en zelfbeheersing. Software ontwikkelaars werken gemiddeld aan meer dan twintig projecten tegelijk, stelt hij. Dergelijke werkmethoden zijn niet alleen het gevolg van de enorme werkdruk, maar ook van de mythe dat jonge en hoog intelligente mensen goed in multitasken zouden zijn. Dat is echter flauwekul, stelt Schwartz. Ons geconcentreerde brein kan zich maar op één ding tegelijk richten. Wanneer je meerdere dingen tegelijkertijd doet, gaat dat altijd gepaard met een gebrek aan concentratie. In tegenstelling tot wat gedacht wordt, gaan productiviteit en prestatievermogen niet omhoog, maar juist omlaag. ´De manier waarop we werken, werkt niet meer´, constateert hij droogjes in zijn gelijknamige boek.

Er is nog een andere oorzaak voor de revival van wilskracht: het feit dat de prestatielat alsmaar hoger wordt gelegd, terwijl de omstandigheden waaronder gepresteerd moet worden steeds zwaarder worden. Dat hoger leggen van de prestatielat is een thema dat de afgelopen jaren breed werd uitgemeten in de managementliteratuur. Het wemelt er van de termen als great, high performance en peak performance. Een van de belangrijkste woordvoerders hiervan is de Amerikaanse onderzoeker en bestsellerauteur Jim Collins. In zijn boeken ´Good to Great´ en ´Great by Choice´ hamert hij er op dat discipline – discipline in het nastreven van ambities, discipline in leiderschapsgedrag en discipline in het leveren van prestaties – een voorwaarde is voor het behalen van topprestaties. Een andere, minstens even populaire auteur, onderschrijft dit. in zijn boek ´Uitblinkers´ neemt Malcolm Gladwell ons mee naar de oorsprong van bijzondere prestaties. Die ligt niet, zoals vaak gedacht, in een hoge intelligentie of een verbluffend talent. Uitblinkers hebben volgens Gladwell één ding gemeen: ze hebben de discipline om minimaal 10.000 uur aan hun ding te besteden.

Karaktertrek of spier?

Is wilskracht een karaktertrek of is het een spier die uitgeput kan raken, maar die je ook kunt trainen? Lange tijd werd het eerste gedacht. Eind jaren zestig van de vorige eeuw deed de aan Stanford University verbonden onderzoeker Walter Mischel onderzoek naar zelfbeheersing. Zijn proefpersonen waren peuters die een voor een aan een tafel werden gezet waarop een koekje of een marshmallow lag. De kinderen kregen de keuze of de lekkernij direct opeten of pas na een kwartier. Wachtten ze een kwartier, dan zouden ze als beloning een extra marshmallow krijgen. Ruim twee derde van de peuters lukte het niet om het ´Marshmallow experiment´ tot een goed einde te brengen. Een derde lukte het om zichzelf op allerlei manieren van de lekkernij af te leiden. Ze keken bijvoorbeeld de andere kant op, friemelden aan hun haar, zongen liedjes of gingen simpelweg op hun handen zitten. Later kreeg het experiment nog een onverwachte wending. De dochters van Mischel hadden aan het experiment meegedaan en vertelden ´s avonds bij het eten allerlei verhalen over hun klasgenoten. Mischel besloot zijn vroegere proefpersonen opnieuw te onderzoeken en wat bleek: de peuters die destijds in staat waren geweest hun verlangen te weerstaan, bleken beter te presteren op school en werk, waren geliefder en kampten minder met overgewicht. De voornaamste conclusie die uit de serie onderzoeken werd getrokken, was dat wilskracht een erfelijke karaktertrek was. Wie in de goede rij stond toen die eigenschap werd uitgedeeld, had geluk gehad en zou het ver schoppen in de wereld. Wie over weinig wilskracht beschikte, zou voor een leven vol snoepgoed zijn voorbestemd.

Inmiddels zijn we verder en weten we beter. De man die daar verantwoordelijk voor is, is de Amerikaanse psycholoog Roy Baumeister. Middels een serie eveneens aansprekende experimenten heeft hij aangetoond dat wilskracht niet zozeer als een persoonlijkheidskenmerk, maar als een spier gezien moet worden. Net als een spier kan wilskracht ook uitgeput raken. Maar je kunt wilskracht ook trainen. Dat wilskracht uitgeput kan raken, demonstreerde hij aan de hand van het zogeheten ´radijsjesexperiment´. Hij bracht een groep studenten die een dagdeel niets hadden gegeten bijeen en splitste deze in tweeën. De helft kreeg een schaal met lekker ruikende chocoladekoekjes voorgeschoteld, terwijl de andere helft het met radijsjes moest doen. Het is duidelijk dat deze groep aardig wat wilskracht moest verbruiken om niet stiekem van de koekjes te snoepen. Na enige tijd werden de beide groepen naar een andere ruimte gebracht, waarin hen werd gevraagd om een serie zeer complexe raadsels op te lossen. Wat bleek? De studenten die radijsjes hadden moeten eten, bleken ruim twee keer zo snel op te geven als de groep die van de koekjes had kunnen genieten. De reden van het snelle opgeven van de radijsjeseters: hun wilskracht was uitgeput.

Als wilskracht een spier is die op den duur uitgeput kan raken, kun je die spier natuurlijk ook trainen om zwaardere belastingen te weerstaan. Dat dit inderdaad mogelijk is, werd aangetoond toen het ´Marshmallow-experiment´ in enigszins gewijzigde vorm werd herhaald. Net als bij het oorspronkelijke experiment werd een groep peuters een kwartier lang aan zijn lot overgelaten. Ook nu bleek maar een derde erin te slagen om een kwartier lang van het snoepgoed af te blijven. Maar nu komt het: een tweede groep werd ondertussen geleerd hoe ze hun wilskracht op eenvoudige wijze kon versterken. Deze peuters leerden vaardigheden om manieren van afleiding te vinden: het zingen van een liedje, het hardop tegen jezelf vertellen van een verhaaltje, het niet gefixeerd kijken naar de marshmallow, maar juist zoveel mogelijk ervan wegkijken en ga zo maar door. Wat bleek? Ruim twee derde van de kinderen bleek nu in staat om een kwartier lang van de marshmallow af te blijven. De conclusie: je kunt je wilskracht vergroten door het te trainen, maar je kunt het ook verkleinen door het te verwaarlozen.

Hoe versterk je je wilskracht?

Alles wat je aandacht geeft, groeit. Dat weten we allemaal. Maar hoe houd je die aandacht vast? We kennen allemaal momenten waar ons dat niet is gelukt. Hoewel de deadline van een lastig rapport akelig dichtbij komt, zijn verliezen we ons in urenlang chatten of leuke stukjes op het internet lezen. Hoewel we weten dat het beter is om onze aandacht op één project te richten, laten we ons toch verleiden om ondertussen nog allerlei andere klussen af te handelen. Hoe geef je in zulke veel voorkomende situaties op effectieve wijze tegengas? Of anders gezegd, wat kun je doen om je wilskracht te versterken?

Wetend dat er een batterij aan mogelijkheden bestaat om wilskracht te versterken, wil ik hier vooral drie opties aanstippen:

Fysieke fitheid is een voorwaarde: slaapgebrek, ongezond en onregelmatig eten, een zittend leven en veel stress zijn fnuikend voor je wilskracht. Ze tasten je energieniveau aan en zorgen ervoor dat je eerder in de verleiding komt om toe te geven aan je impulsen. Rechters die vlak voor de lunch een uitspraak doen, zijn geneigd om veel strenger te straffen dan wanneer dat gebeurt nadat zij hebben geluncht, blijkt uit onderzoek. De reden hiervoor is het gebrek aan brandstof om je brein aan het werk te zetten om goed na te denken. Ga dus nooit met een tekort aan slaap en met een lege maag een belangrijke ochtendpresentatie geven. En ga al helemaal niet vlak voor de lunch of laat op de middag diepgaande problemen met je baas bespreken.

Leer time-outs en de kracht van nee benutten: wanneer je de hele dag als een kip zonder kop rondrent en op alles en iedereen reageert, is het lastig om scherp te blijven. Kies daarom je momenten van ontspanning. Probeer minder primair te reageren en keuzetijd in te bouwen. Tel tot tien wanneer je met een afleiding of verleiding wordt geconfronteerd. Schakel je automatische piloot uit en leer de kracht van nee kennen. Zeg dingen af die voor jou niet of minder belangrijk zijn. Cancel meetings waarin je geen enkele toegevoegde waarde hebt. Ga niet in projectgroepen zitten wanneer je geen idee hebt wat je daar doet en kunt bijdragen. Stop met dingen waarvan je het belang en de waarde niet inziet. Als dit je wat al te simpel in je oren klinkt, heb je helemaal gelijk. Het gaat er namelijk om dat je oud gedrag afleert en nieuw gedrag aanleert. Gedragsverandering is zeker niet gemakkelijk. Maar het kan wel en het kan zelfs vrij snel, zoals ik in een ander artikel heb laten zien.

Weet wat je wél wil en waar je ja tegen zegt: terecht hebben onderzoekers als Baumeister de afgelopen jaren tegengas gegeven aan de gedachte dat het leven alleen maar om passie en talent draait. Discipline is in hun ogen een ondergewaardeerde, maar belangrijke deugd. In hun ijver om dit aan te tonen, draven ze echter door. Zelfbeheersing en discipline zijn ongetwijfeld belangrijke deugden, maar het is nóg belangrijker dat je weet wat je écht wilt, waar je écht goed in bent en waar je écht gelukkig van wordt. Van moeten worden we moe. Dingen die we willen geven ons juist energie. Zo simpel is het. Maar hoe zit het dan met die 10.000 uur die je nodig hebt om ergens in de excelleren? Gewoon even niet aan denken! Het meeste van wat je wilt bereiken, kun je in veel minder tijd realiseren. In zijn boek ´The First 20 Hours´ beschrijft Josh Kaufman dat twintig uur genoeg is om de meeste vaardigheden onder de knie te krijgen. Dat is niet genoeg om uit te blinken, maar ach, wat geeft het? Als je iets wilt en als je het maar klein en simpel genoeg maakt, heb je niet zoveel problemen met wilskracht. Dat op zich is een geruststellende gedachte!

Dit artikel is tot stand gekomen op basis van de inbreng van leden van HRzone via LinkendIn. Ik heb dankbaar gebruik gemaakt van de ingebrachte denkbeelden en voorbeelden. Dank daarvoor! Lees hier de discussie.

Waardeer dit blogbericht:
Getagged in: Motivatie Vitaliteit

Hans van der Loo is expert op het gebied van energiek veranderen. Als adviseur, publicist en spreker richt hij zich op het bevorderen van de kracht waarmee mensen, teams en organisaties in beweging te komen teneinde uitzonderlijke prestaties te realiseren. In het verleden werkte hij onder meer bij &Samhoud en Pentascope. Tegenwoordig is hij medeoprichter en eigenaar van betterday en EnergyFinder. Dit bureau is gespecialiseerd in de realisatie van krachtige en kortcyclische gedragsveranderingen en prestatieverbeteringen ('in 90 dagen veranderen met de spirit van een start-up'). Hans van der Loo is schrijver van de boeken 'Kus de visie wakker', 'We hebben er zin in', 'Energy Boost' en 'Vaart maken'.


linkedin hover 32 twitter hover 32

Reacties