24
sept

Krachtles 5: Positieve emoties – It starts with WOW!

Geplaatst door op in Artikelen
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 10822
  • 3 reacties
  • Afdrukken

It starts with why, heeft Simon Sinek op overtuigende wijze in zijn gelijknamige boek betoogd. Hij vergat daarbij één ding te vertellen: Voordat je met het beantwoorden van de vraag naar het waarom begint, is het cruciaal dat je jezelf positief opstelt. Bergen wetenschappelijk onderzoek geven aan dat positief gestemde mensen niet alleen gezonder en gelukkiger zijn, maar ook beduidend beter presteren. Positieve emoties zijn allesbehalve zweverig. Ze staan aan de basis van keiharde resultaten. Daarom: It starts with wow!

Positieve revolutie in bedrijven

Van Amphia Ziekenhuis tot Zappos – het komt steeds vaker voor dat organisaties zich in positiviteit en geluk wentelen. Ze zijn ervan overtuigd dat enthousiaste mensen beter functioneren. Positiviteit is geen gebakken lucht, maar vertaalt zich in klinkende munt. Plezier, geluk en liefde dienen als tegengif tegen maar al te vaak overheersende negativiteit. De schade die negatieve emoties op de bedrijfsvloer berokkenen is enorm: Stijgend ziekte- en mentaal verzuim, achterblijvende productiviteit en zwakke innovatiekracht kosten alleen al de Amerikaanse economie 500 miljard dollar per jaar. Anderzijds leidt positiviteit tot groei en succes. Uit onderzoek blijkt dat bedrijven waar positiviteit overheerst, 300% meer innovatiekracht hebben, 45% productiever en 40% winstgevender zijn. It pays to be positive!

Met deze gedachte in het achterhoofd, startte ondernemer Tony Hsieh einde jaren negentig zijn online schoenenwinkel Zappos. Het bedrijf predikt sindsdien een bedrijfscultuur waarin passie, enthousiasme, plezier, openheid, groeien en elkaar eerlijk aanspreken belangrijke kernwaarden zijn. Die waarden komen terug in alles wat iedereen in het bedrijf doet en zegt, maar ook in de contacten met klanten en leveranciers. Iedere medewerker wordt geacht om minstens één keer per dag een 'wow' te doen, dat wil zeggen, de ander positief te verrassen. Het bedrijfsmatige succes van Zappos – het werd enige tijd geleden voor 1,2 miljard dollar overgenomen door Amazon – heeft er onder meer toe geleid dat Hsieh en de zijnen het in het promoten van positiviteit gespecialiseerd adviesbureau 'Delevering Happiness' hebben opgericht. Meer dan 200 organisaties hebben inmiddels gebruik gemaakt van de diensten van dit bureau. De voornaamste lessen die zij leren? Dat het naleven van een betekenisvolle visie een belangrijke randvoorwaarde voor het creëren van een positieve sfeer is, evenals het beschikken over voldoende ruimte om je rol als werknemer zelfstandig te bepalen. Dat mensen floreren wanneer je ze dingen laat doen waarin ze geloven en waar ze goed in zijn. En dat het realiseren van concrete resultaten mensen niet alleen gelukkig maakt, maar ook energie geeft.

Nuchter als we zijn, neigen we er vaak toe om een zo'n aanpak als 'typisch Amerikaans' te bestempelen. Wie zo denkt, heeft het bij het verkeerde eind. Ook in Nederland zijn er organisaties waar de wind momenteel vanuit een positieve richting waait. In haar streven om de bevlogenheid van het verplegend personeel te bevorderen, loopt binnen het Amphia Ziekenhuis een uit drie trainingsdagen bestaand traject 'Amphia floreert'. Hierin staan het vergroten van het gevoel van autonomie, van competentie, wederzijdse betrokkenheid en zelfwaardering centraal. Medewerkers leren bijvoorbeeld om meer zicht te krijgen op de eigen persoonlijkheid en de voor- en nadelen daarvan in relatie tot gelukkig werken. Zij krijgen hulp om bewust met hun eigen geluk in het werk aan de slag te gaan. Ook wordt er tijdens de dagen nadrukkelijk stilgestaan bij de verpleegkundige roeping, die is de afgelopen tijd namelijk nogal in vergetelheid geraakt. Met als gevolg dat bezieling voor het vak en betrokkenheid met de organisatie snel afnamen. Door middel van dit ´geluktraject´ slaagt het ziekenhuis deze neergaande spiraal te doorbreken.

Wat is het nut van emoties en hoe werken ze?

Emoties bestaan nu eenmaal, dat is een feit. Maar dat emoties ook nuttig kunnen zijn, is iets wat nogal eens over het hoofd wordt gezien. De gemiddelde manager gaat ervan uit dat emoties niets in organisaties te zoeken hebben. Ze hebben een broertje dood aan 'emotioneel gedoe'. Ze vinden het gênant als mensen hun emoties uiten. Emoties worden gezien als een mogelijke verstoring van bedrijfsmatige efficiëntie en effectiviteit. Ze worden het liefst weggemoffeld. Daarmee gaat echter een belangrijke functie van emoties verloren. Emoties sturen namelijk onze aandacht, ze helpen ons bij het interpreteren van gebeurtenissen en ze geven ons energie om actie te ondernemen. Kort door de bocht genomen, helpen emoties ons te realiseren wat we de moeite waard vinden en ons te behoeden voor dingen waarvan we liever hebben dat ze niet gebeuren. Wie emoties negeert of onderdrukt, verliest het zicht hierop. Die wordt als een spookrijder die zonder enig richtinggevoel op weg gaat.
Hiermee is overigens niet gezegd, dat alle emoties per definitie even nuttig zijn. In sommige publicaties wordt dit wel gesuggereerd. Het lijkt dan alsof persoonlijk en bedrijfsmatig succes gewoonweg een kwestie zijn van het opengooien van de emotionele sluizen. Niets is minder waar! Onze emoties zetten ons vaker dan ons lief is op het verkeerde spoor. Ik zal uitleggen waarom dat zo is.

Om te beginnen, hebben we te maken met dempende emoties die ervoor zorgen dat je alles bij het oude laat en zo min mogelijk in beweging komt. Ik spreek in dit verband van een 'blauwe knop'. Deze duwt ons als het ware in de richting van gemoedsrust en tevredenheid. De blauwe knop geeft ons het gevoel dat we dingen maar beter kunnen laten voor wat ze zijn, want beter zal het toch niet worden. Wanneer de knop op blauw staat,functioneren we als het ware op de automatische piloot en draaien voortdurend dezelfde emotionele en mentale breinprogramma's af. De blauwe knop is vooral actief in grote en langer bestaande organisaties. Positieve emoties zijn daar onder een dikke laag stof verdwenen. Mensen zijn niet meer gewend om écht enthousiast te zijn. De vonken zijn uitgedoofd. Het vuur brand op een laag pitje. Men is immuun voor verandering geworden. In zijn meest extreme vorm leidt dit tot 'aangeleerde hulpeloosheid'. Wat dat inhoudt, toont deze video over een stel dat vast komt te staan op een roltrap.

Behalve dat we over een breinmechanisme beschikken om ons in de 'gemakstand' zetten, hebben we ook te maken met een emotioneel opzwepende rode knop. Deze is oorspronkelijk bedoeld om ons te laten overleven in levensgevaarlijke situaties. Hij activeert alarmerende emoties als angst en agressie. De rode knop fungeert als een permanent waakzame alarmcentrale en zorgt voor een explosieve houding, waardoor we meteen in actie kunnen komen. Activering van de rode knop gaat onherroepelijk gepaard met blikvernauwing: Er is geen plaats voor nuances, alles is gericht op onmiddellijke actie. Better safe than sorry! Hiervoor zei ik dat managers weinig op hebben met emoties. Laat er geen misverstanden over bestaan: Doorgaans zijn we in de greep van emoties die geactiveerd worden door de blauwe en de rode knop. Met name de laatstgenoemde is erg dominant. Wanneer de rode knop is geactiveerd, worden onze hersenen als het ware gekaapt en is niet alleen onze geest, maar ook ons lichaam in de greep van alarmcode rood.

De groene knop als sleutel tot positiviteit

Gelukkig is er nog een derde mechanisme, dat ervoor zorgt dat onze blik zich niet vernauwt, maar juist verbreedt en dat ertoe leidt dat ons handelingsrepertoire zich niet beperkt tot vechten of vluchten, maar dat we in staat zijn om te leren en te groeien. Dit is de groene knop. Deze knop brengt ons in een positieve stemming. Positiviteit zorgt ervoor dat we dingen doen die we leuk vinden en waar we goed in zijn. Wanneer de knop op groen staat, voelen we ons goed en zijn we enthousiast. We staan open en zijn bereid om te experimenteren, te leren en te realiseren. De groene knop geeft ons het gevoel dat we ons lot in eigen hand hebben. Bovendien versterkt deze knop ons geloof in het eigen kunnen. De groene knop is overigens niet te verwarren met over hete kolen lopen en ondertussen 'tsjakka' roepen en ook niet met het vertellen van de mop van de dag. Dat zijn eerder ludieke circus- en entertainmentvarianten van positiviteit. De groene knop is ook meer dan het opzetten van een roze bril of uitsluitend 'omdenken' wat je ziet. De groene knop staat niet alleen voor positieve gevoelens in het nu, maar ook voor optimisme met betrekking tot de toekomst. Daarnaast kent positiviteit nog een paar diepere gevoelslagen: Deze hebben betrekking op zelfvertrouwen (het geloof in eigen kunnen) en autonomie (de wil en bereidheid om het heft in eigen hand te nemen). Pas wanneer zelfvertrouwen en autonomie zijn geactiveerd, kun je écht van positiviteit spreken. Het is overigens niet makkelijk om de knop op groen te zetten en te houden: Van alle werknemers in Nederland is slechts 25% daartoe in staat. De rest heeft de knop op blauw op rood staan.

Wanneer het over emoties gaat, is de meest gestelde vraag of het niet allemaal wat speculatief is. Dat valt wel mee. Sinds een jaar of twintig bestaat er binnen de psychologie een snelgroeiende stroming die zich op het wetenschappelijk onderzoek naar positieve emoties richt. In plaats van het traditionele perspectief, waarin klachten van mensen centraal staan, verplaatsen de zogeheten ´positieve psychologen´ hun blikveld naar menselijke krachten en het vermogen om te groeien en jezelf te verbeteren. Onderzoek heeft inmiddels onomstotelijk aangetoond dat de groene knop tal van positieve effecten op lichamelijk niveau (mensen zijn gezonder en leven langer), op sociaal niveau (mensen maken makkelijker contact met elkaar, communiceren beter met elkaar en werken beter met elkaar samen) en op het persoonlijke vlak (mensen zijn gelukkiger en presteren beter) met zich meebrengt. Positief ingestelde mensen zijn gezonder, gelukkiger, enthousiaster, veerkrachtiger, opener, gedrevener en beter in staat om met anderen samen te werken. Het aantonen van zulke verbanden is uiteraard een goede zaak. Nóg mooier is dat de positieve psychologie ons ook aanknopingspunten biedt om de kop in de groene stand te zetten. 

De switch naar positiviteit

Voordat ik inga op de interventies die de switch naar positiviteit mogelijk maken, wil ik eerst één ding benadrukken. Het gaat mij er niet om positiviteit te verheerlijken en negativiteit te verketteren. Alle hiervoor genoemde emoties hebben hun functie en bewijzen op gezette tijden hun waarde. Wel moeten we beseffen dat onze emotionele knoppen doorgaans blauw of rood kleuren. Met name de verhouding tussen negatieve en positieve emoties is de afgelopen jaren onderzocht. Het blijkt dat we niet alleen erfelijk belast zijn met een brein dat meer aandacht schenkt aan negatieve dan aan positieve prikkels, maar dat negatieve prikkels ook een veel sterkere impact op ons gevoelsleven hebben dan positieve. In dit verband wordt gesproken van een positiviteitsratio van 1:3. Dit betekent dat één negatieve prikkel door minstens drie positieve prikkels moet worden gecompenseerd om het uiteindelijke gevoel de positieve kant te doen uitslaan. Wie positief door het leven wil gaan, staat dus altijd op een achterstand.

Nu je dit weet, ga je natuurlijk des te hard aan de slag om de switch naar positiviteit te maken. Denk daarbij aan de volgende interventies:

  • Openstaan voor het positieve om je heen, is iets dat doorgaans meteen werkt.
  • Onderdruk de dominante negatieve ruis en richt je op dingen die goed gaan. Kijk niet alleen naar problemen en dingen die fout gaan, maar ook naar positieve mogelijkheden.
  • Sta stil bij je positieve prestaties uit het verleden en vraag je af in hoeverre je deze kunt reproduceren.
  • Keer in gedachten terug naar de beginfase van de organisatie en probeer de 'spirit' van de start-up te laten herleven.
  • Of houd het heel simpel en noteer elke dag drie dingen waar je je positief over voelt. Uit experimenten bleek dat mensen hierdoor vijftien tot twintig procent productiever waren dan voorheen.
  • Vergroot je positiviteitsratio door de blik op een gewenste toekomst te richten. Stel jezelf de vraag: 'What if...?'. Wat zouden we kunnen doen als...? Wat zou er gebeuren als we onze producten en diensten net als Google tien keer beter maakten? Het antwoord hierop brengt je in verbinding met 'geanticipeerde positiviteit'. Het mooie daarbij is dat onze hersenen geen verschil maken tussen gewenste en werkelijke gebeurtenissen. Door je bepaalde toekomstige situaties levendig voor te stellen en in te beelden, zet je je brein automatisch op het goede spoor.
  • Wees vriendelijk en geef je over aan 'little acts of kindness': een opgewekte groet, het uitspreken van waardering voor de ander, het blijk geven van een opgewekt gemoed – het kan op zijn tijd wonderen doen. Op deze video zie je hoe mistroostige treinreizigers plotseling vrolijk worden wanneer zij onverwacht geconfronteerd worden door dans en gezang. Hetzelfde effect bereik je met kleine ludieke ingrepen in de omgeving, zoals het winkelen in een supermarkt met een skateboard of het lopen op een trap die tot piano is getransformeerd. 
  • Probeer de omgang met mensen die hun knop op blauw of rood hebben staan zoveel mogelijk te vermijden en verbind je liever met de Erica Terpstra's van deze wereld die alles 'gaaf' en 'mieters' vinden. Vergeet niet dat er niets zo besmettelijk is als emoties. Als je je voortdurend overgeeft aan het geweeklaag van anderen, ga je op den duur vanzelf ook meedoen. Hetzelfde effect zien we bij positieve emoties: enthousiasme is zo besmettelijk als een virus.
  • Last but not least: Zoek uit waar je goed in bent en wat je plezier geeft. Ga daarmee zo snel mogelijk aan de slag. Associeer je met anderen die hetzelfde willen. Probeer gezamenlijk elke dag opnieuw stapjes vooruit te maken. Er is immers niets dat meer motiveert dan het maken van vooruitgang. Probeer jezelf hierbij voortdurend te verbeteren. Want de leidende gedachte achter positiviteit is dat jij ooit zult worden wie je zou kunnen zijn!

Samenvattend: We hebben positiviteit nodig om energie te krijgen, om te groeien en ons blikveld te verbreden, maar ook om gelukkiger en succesvoller te worden. Positiviteit geeft aan wat we belangrijk vinden, wat goed gaat en welke richting we willen omgaan. Dit betekent niet dat we voorbij kunnen gaan aan het negatieve. Integendeel, pas door te weten wat pijn doet en wat je niet wilt, kun je je in een positieve richting bewegen. 'Au' en 'wow' zijn tot elkaar veroordeeld!

Dit artikel is tot stand gekomen op basis van de inbreng van leden van HRzone via LinkendIn. Ik heb dankbaar gebruik gemaakt van de ingebrachte denkbeelden en voorbeelden. Dank daarvoor! Lees hier de discussie.

Waardeer dit blogbericht:

Hans van der Loo is expert op het gebied van energiek veranderen. Als adviseur, publicist en spreker richt hij zich op het bevorderen van de kracht waarmee mensen, teams en organisaties in beweging te komen teneinde uitzonderlijke prestaties te realiseren. In het verleden werkte hij onder meer bij &Samhoud en Pentascope. Tegenwoordig is hij medeoprichter en eigenaar van betterday en EnergyFinder. Dit bureau is gespecialiseerd in de realisatie van krachtige en kortcyclische gedragsveranderingen en prestatieverbeteringen ('in 90 dagen veranderen met de spirit van een start-up'). Hans van der Loo is schrijver van de boeken 'Kus de visie wakker', 'We hebben er zin in', 'Energy Boost' en 'Vaart maken'.


linkedin hover 32 twitter hover 32

Reacties