17
okt

Intelligentie: trait of state?

Geplaatst door op in Artikelen
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 702
  • 0 reactie
  • Afdrukken

Soms – en zeker in de vakantie – speel ik spelletjes op mijn iPhone. Zoals het spelletje Unblock me deze zomer. Bij dat spel moet je het enige rode blokje, dat slechts horizontaal kan bewegen, naar de uitgang op dezelfde hoogte krijgen. Verschillende blokken zitten echter in de weg.

Je komt er al snel achter dat je alle verticale blokken alleen in verticale beweging kunt schuiven tot ze de rand van het speelveld of een ander blok raken. Alle horizontale blokken kun je alleen in horizontale beweging schuiven. You get the picture. En anders vind je hiereen printscreen van zo’n spelletje.

Overdag expert, ’s avonds vastlopen

In de Challenge Mode gaat het er ook nog eens om die puzzel in zo weinig mogelijk schuifbewegingen op te lossen. Wat mij nu opviel in mijn vakantie was het volgende. Als ik het ‘s ochtends of ’s middags speelde, doorliep ik in een lekker tempo de verschillende puzzels. Ik heb het hier uiteráárd over expert level, welteverstaan. Maar speelde ik het spelletje laat op de avond, dan nam een gemiddeld spel meer tijd in beslag: ik liep vaker vast, herhaalde eerdere zetten en kwam er in sommige gevallen helemaal niet uit. Totdat ik er de volgende ochtend weer naar keek. Dan had ik het rode blokje soms binnen 10 schuifbewegingen ineens wel weer bevrijd.

Spel als interventie?

Het was duidelijk dat vermoeidheid effect had op mijn prestaties. Ik bedacht me in hoeverre het spelen van een aantal van dit soort spelletjes een interventie kon zijn in beroepen waarin je liever niet hebt dat iemand er vermoeid aan begint. Beroepen waarin mensen zich - in het moment – met vraagstukken vol complexiteit bezighouden. Denk aan: luchtverkeersleiders, beurshandelaren, programmeurs, atoomgeleerden, advocaten in de rechtszaal, neurochirurgen, en CEO’s of presidenten van middelgrote tot grote landen. 

Voordat ze aan een grote taak (openhartoperatie, strategisch besluit, pyro-elektrische kernfusie, verdediging in hoger beroep) beginnen, moeten ze dan eerst een paar spelletjes spelen. Anders verdient uitstel de voorkeur of is – in een doorlopend proces – de achterwacht aan de beurt. Als benchmark voor een go of no-go gelden de resultaten en snelheden van eerdere speelrondes waarbij het duidelijk was dat de persoon in kwestie optimaal alert en geconcentreerd was. Dit kan wat negatief, controlerend en afstraffend klinken. Andersom redeneren (positief, ondersteunend, belonend en iets minder absoluut) kan ook. De vraag is dan: wanneer je zelf merkt dat je vol energie, vol scherpte, vol creativiteit en vol aandacht bent, maak je daar dan gebruik van in je werk, ook al is het bijvoorbeeld 1 uur ’s nachts of 6 uur ’s ochtends? Luister jij naar je eigen lijf en energieniveau in het bepalen wanneer je aan een klus vol complexiteit begint? Ga je - desnoods na de vrijdagmiddagborrel - op de flow van een briljante ingeving door? (Of ploeter je pas maandagochtend verder op het project binnen het voorgeschreven timeframe van 9 tot 5?)

Is het zaak om de slimste mensen in je bedrijf te halen, of moet je met name op de juiste momenten de juiste dingen doen? Deel op twitter

Komen tot performance excellence

De onderliggende vraag is hoe je optimaal tot performance excellence kunt komen. Is het zaak om de slimste mensen in je bedrijf te halen, of moet je met name op de juiste momenten de juiste dingen doen? Mijn stelling hier is dat intelligentie niet zozeer een trait is – een vaststaande eigenschap – maar minimaal ook een state: een tijdelijke situatiespecifieke ‘staat van zijn’. IQ-tests gaan er doorgaans van uit dat IQ enkel een trait is. Je bént slim of je bént bijvoorbeeld hoog- of laagbegaafd. Blijf kritisch nagaan wat je nu eigenlijk meet wanneer je intelligentie eenzijdig als een trait beschouwt. Naast vermoeidheid spelen er nogal wat zaken mee die bepalen in hoeverre je in het moment intelligent kunt handelen. Denk aan: stress, verliefdheid, spanning, gevoelens van rouw, een eureka-gevoel, depressie, net terug van een mindfulness-cursus, schommelende bloedsuikers. Ze maken stuk voor stuk dat intelligentie geen vaststaande interne schijf is met betrouwbare kloksnelheden. In ieder geval zorgen ze ervoor dat we de uitslag op de IQ-test niet klakkeloos mogen gebruiken als voorspeller van een excellente performance. Statische resultaten van systematisch afgenomen IQ-tests zijn geen knip voor de neus waard als het – zoals in sommige beroepen - juist om de dynamische ‘staat van zijn’ draait.

En wat te denken van die ene jongen die in ons geboortedorp woonde? Die jongen kon niet goed leren. Dat werd althans gezegd op school en door gewichtige testinstituutsmedewerkers. Tegelijkertijd was hij gek van auto’s en vrachtwagens. Maar om vrachtwagenchauffeur te kunnen worden, moest hij dikke theorieboeken doornemen en examens afleggen. ‘Onmogelijk,’ zeiden de deskundigen. ‘Stel je doelen bij,’ raadden mensen in zijn omgeving hem aan. Maar je raadt het al. Al deze examens om op de vrachtwagen te mogen rijden wist hij te halen. In één keer. Ook wilskracht en aangesloten zijn op je passie is een state.

Ik gun het iedereen om eerst en bovenal naar deze diep gewenste state of being te zoeken. Ga na wie iemand wil zijn. Zoek uit wie jij werkelijk wilt zijn. Heb je dat scherp, dan passen de scores van intelligentie, van vaardigheid en van het minimaal benodigde kennisniveau zich wel aan.
Behalve als je moe bent.
Ga dan slapen. 

Beeld: Hans-Peter Gauster // Unsplash

Waardeer dit blogbericht:
0
Getagged in: Leren Vitaliteit

Guido van de Wiel is organisatiepsycholoog en directeur/eigenaar van organisatieadviesbureau Wheel Productions. Hij houdt zich onder meer bezig met storytelling in organisaties. Altijd al een boek willen schrijven? Voor professionals die niet de tijd of de capaciteit hebben, schrijft Guido van de Wiel als ghostwriter 'managementboeken op maat'.

Guido is coach bij de business schools Rotterdam School of Management en Tias. Daarnaast is hij verbonden aan Verdraaide Organisaties en de Veranderbrigade. Eind 2015 is hij uitgeroepen tot 'Trendwatcher of the Year 15-16'.

Guido heeft voor HRcommunity verschillende interviews afgenomen met visionairs op het gebied van nieuw leiderschap en sociale innovatie. Deze interviews zijn gebundeld in het boek Innoveerkracht. 


  

Reacties