08
juni

Interview: Op welke punten weiger je te wijken, hoe groot de druk ook is?

Geplaatst door op in Artikelen
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 1670
  • 0 reactie
  • Afdrukken

Inclusief leiderschap kan ons helpen om naar nieuwe maatschappijvormen te bewegen, waarin duurzaamheid en geld verdienen elkaar niet langer uitsluiten, aldus Manfred van Doorn, leiderschapstrainer, spreker en schrijver.

Interview Manfred van Doorn door Guido van de Wiel

Wat is de kernboodschap die je de wereld wilt laten weten?

‘Laten we het bestaan leren vieren. Geluk vraagt daarbij een actieve inspanning. Wij bieden een ontwikkelingsmodel, het Double Healixmodel, dat een hoge mate van universele herkenbaarheid heeft, zodat verschillende beroepsgroepen in verschillende landen dezelfde (beeld)taal kunnen spreken. Met dit model willen we een bijdrage leveren aan een zogenaamde ‘ecologie van betekenis’. Dit houdt in dat we duidelijk willen maken hoeveel rijkdom er zich al rondom ons, in ons en tussen ons bevindt en hoeveel we kunnen winnen door verdieping in ons leven en werk aan te brengen.’

Hoe breng je deze verdieping in leven en werk aan?

‘Door steeds het grote en het kleine met elkaar te verbinden. We hanteren daarbij het inclusieve denken. Dit is een perspectief dat de oude tegenstellingen overstijgt en deze beiden omarmt. We werken met taal én met beelden, we streven naar gratis bijdragen én naar geld verdienen, we zijn bezield én zakelijk. We leven in de meest turbulente periode uit de geschiedenis van de mensheid. Nog nooit was er zo veel rijkdom én waren onze bronnen zo uitgeput. We zijn slechts één stap verwijderd van totale extinctie van de mensheid én één stap verwijderd van de totale verlossing van armoede en onwetendheid.’

Wat is er in deze wereld van uitersten nodig in termen van leiderschap?

‘Dat we allemaal zoveel mogelijk onze verantwoordelijkheid pakken. Dat we ons echt openen voor wat er aan de hand is en gaan ingrijpen. De opgave voor een ieder van ons  dus niet alleen voor leiders in de oude betekenis van het woord  is dat we afscheid nemen van oude paradigma’s van economische groei door massaconsumptie en oude opvattingen over werk en productie. We bemoeien ons dus overal mee én we vertrouwen dat het onvermijdelijk goed gaat. Dat vraagt om overgave én controle. Om goed te kunnen functioneren in deze wereld van complexe tegenstrijdigheden, mogen wij zelf ook complex en tegenstrijdig zijn. Sterker nog: we kunnen een ‘simplex’ bewustzijn gaan ontwikkelen, getraind om het simpele in het complexe te zien en omgekeerd. Ik denk daarbij aan een lijfspreuk van Einstein: ‘Maak de dingen zo simpel mogelijk, maar niet simpeler dan dat.’'

Kun je hier een voorbeeld van geven uit de praktijk?

‘Ik kreeg onlangs een uitgebreide kaart in handen van het IPCC, het Intergovernmental Panel on Climate Change, met daarop alle mondiale stakeholders rondom klimaatverandering. Daar staan heel veel spelers op. Prachtig in kaart gebracht. Inclusief financiële stromen en onderlinge afhankelijkheden. Daar staat de gemeten invloed van een tweet ook op. Het blijkt dat op dit moment een krachtige tweet invloedrijker is dan een formeel rapport van het IPCC waar twee jaar lang aan gerekend is. De klassieke scheiding tussen goed en fout, tussen waar en onwaar, is niet meer houdbaar. De ironie is dat veel van de bijdragers aan de oplossing – bijvoorbeeld door hun frequente vliegreizen  ook veroorzakers zijn van het probleem. Zo kan het succes van de mensheid ook onze ondergang betekenen. En de huidige crisis een zegening. Er ontstaan nu overstijgende vormen van inclusief denken die onze manier van samenleven en samenwerken voorgoed zullen transformeren.’

Maar zo’n transformatie vindt toch niet zomaar plaats?

‘Nee, dat klopt. Het betekent dat we afscheid moeten nemen van het westerse, lineaire, individualistische denken dat tweeduizend jaar dominant is geweest. Er is een integratie met een meer cyclische, collectivistische, Aziatische en Afrikaanse denkwijze nodig. Het gegeven dat de wereld momenteel een global village is geworden, zoals Marshall McLuhan begin jaren zestig reeds voorspelde, helpt bij het versnellen van deze transformatie. Hij beschreef hoe door de techniek en de opkomst van massamedia de barrières van tijd en plaats zouden verdwijnen, waardoor het mogelijk zou worden om met elkaar op een mondiale schaal te gaan communiceren. Er is afstand én contact. We hebben op mondiale schaal nog nooit zo met elkaar in verbinding gestaan. Tegelijk zijn we eenzaam en individualistisch. We hoeven niet terug naar het collectief, we gaan vooruit naar het collectividualisme.’

Collectividualisme?

‘Ja. Dat is een vorm van samenleven waarin het individu gestimuleerd wordt zich optimaal te ontwikkelen ten dienste van het collectief. In deze nieuwe wereld kunnen mensen tegengestelde opvattingen tegelijkertijd waarnemen en tegelijkertijd voor waar aannemen. Dit zal niet alleen consequenties hebben voor de manier waarop we naar de werkelijkheid kijken, maar ook voor de manier waarop we bijvoorbeeld rijkdom verdelen. Het wordt nu al steeds gewoner om voorbij de zogenaamde nulsomspelen te denken.’

Nulsomspelen? Wat zijn dat?

‘Een nulsomspel is in de speltheorie een spel waarbij winst voor de één automatisch verlies van de ander betekent. Dit is een opvatting die behoort bij het paradigma van exclusiviteit: je bent ofwel winnaar ofwel verliezer, je hebt gelijk of niet. Dat denken zijn we aan het verlaten. We gaan steeds meer toe naar een paradigma van inclusiviteit. Naar een vorm van samenleven waarbij iedereen kan winnen. Deze manier van kijken vormt in feite de basis van elke gezonde economische transactie. Het is de essentie van waardecreatie.’

Maar als iedereen kan winnen, dan kan ook iedereen verliezen…

‘Dat klopt ook. Kijk maar naar het milieu. Daarin is iedereen – zowel milieuvervuiler als milieuactivist  verliezer als we daar geen verandering in brengen. Het bijzondere is zelfs dat we niet hoeven te kiezen tussen inclusief of exclusief. De nieuwe omgang met tegenstellingen betekent dat inclusiviteit het oude model niet uitsluit, maar kan omvatten en incorporeren.Deze nieuwe manier van denken, voelen en handelen maakt nieuwe combinaties mogelijk van ratio en intuïtie en helpt ons om voller in het leven te staan, waardoor we minder van onszelf en van elkaar hoeven buitensluiten.’

Wat kan een manager of leider met deze inzichten?

‘Het wordt steeds duidelijker dat de tijd van eenvoudige leefregels voorbij is. Het advies van Stephen Covey ‘Begin with the end in mind’ is op zich van grote waarde. Maar we zetten deze zienswijze graag op creatieve spanning met het tegenovergestelde advies van Steve Jobs: ‘You can only connect the dots looking backwards’. Je kunt dus niet alles van tevoren weten of plannen, het voltrekt zich en achteraf geven we er betekenis aan. Leven in het nu werkt krachtiger als we tegelijk onze sterfelijkheid en onze onsterfelijkheid beseffen. Steve Jobs adviseerde ditzelfde bewustzijn vol urgentie via de vraag: ‘Als vandaag de laatste dag van mijn leven was, zou ik dan doen wat ik nu doe?’ Als we onszelf  juist ook in organisaties  deze krachtige vraag vaker gaan stellen, kunnen we in contact komen met ons eigen leiderschap en kunnen we een hoop onnodige rituelen loslaten.’

Heb je een voorbeeld uit de praktijk waar contact met je eigen leiderschap toe kan leiden?

‘Ik was laatst in Amerika bij Jack Guidry, CEO van PVI, een groot scheepvaartbedrijf en dochterneming van PON. Deze man heeft zich een persoonlijke missie aangemeten die getuigt van eigen leiderschap. Daar heeft hij ook over onderhandeld voor hij werd aangenomen als CEO. Hij stelde: ‘Mijn doel is niet om voor maximalisatie van winst te gaan. Niet voor mijzelf en niet voor mijn aandeelhouders. Mijn doel is om van deze multinational een lerende community te maken. Via deze lerende organisatie wil ik de mensen zo gezond en gelukkig mogelijk laten zijn.’ We waren toen in Texas. Hij sloot daar zijn betoog af met de woorden: ‘If I ever get caught on not being true to my principles, shoot me on the spot.’ Iedereen loopt daar rond met pistolen, dus hij meende het echt!’

Kun je uitleggen wat inclusieve leiders onderscheidt van andere leiders?

‘Inclusief werkende leiders zijn tegelijkertijd onthecht én betrokken. Zij combineren de dominantie van Steve Jobs met het verbindend vermogen van bijvoorbeeld Eric Schmidt, voormalig Google-topman, of zelfs met dat van Nelson Mandela. Ze zijn in staat tot samenwerken én dicteren, tot schitteren in de media én dienstbaar zijn aan het grotere geheel. Dat betekent dat veel principes in dit leiderschap samenkomen. Inclusieve leiders houden contact met hun eigen idee en hun eigen ideaal. Tegelijkertijd beseffen ze dat veel goede ideeën geboren worden tússen mensen en dat deze ideeën in de dialoog aan kracht winnen. Deze leiders zullen in de ene situatie vanuit een open kwetsbaarheid aan crowdsourcing doen en in de andere situatie er juist voor kiezen om top-down ideeën op te leggen en de richting te bepalen. De paradox is dat ze door hun kwetsbare kracht ook anderen stimuleren om kracht en kwetsbaarheid te combineren. Hun eigen waarden vormen daarbij een innerlijk kompas. In veel bedrijven is het sleutelwoord op dit moment: integriteit. Integriteit vraagt om moed. Als iemand zich passief aan de regels houdt, is hij dan integer? In mijn ogen is dat geen integriteit.’

Wat is integriteit dan wel? Kun je daar een concreet voorbeeld van geven?

‘Integriteit betekent ‘picking your battles’ in combinatie met een sterke gewetensfunctie. Dan ontstaat integere timing. Op welke punten weiger je te wijken, hoe groot de druk ook is? Ik heb net een heel interessant dilemma meegemaakt bij een grote multinational. Daar zochten ze expliciet een integere hr-manager. Deze persoon ontdekte dat de vorige baas nalatig was geweest met de cao. Er was van alle werknemers een aantal werkuren per jaar niet opgeschreven, zodat ze dat niet hoefden uit te betalen. Zodra hij dat ontdekte, zei hij: ‘Je wou mij als integere manager hebben. Je kunt kiezen: ofwel je betaalt nu vijf jaar achtergehouden overuren alsnog aan alle werknemers ofwel stap ik op.’ Toen hebben ze gekeken hoeveel miljoen hen dit ging kosten. Dat bedrag hebben ze vervolgens aan de werknemers uitbetaald. Hier zie je integriteit en moed samenvloeien. Het bereik en de impact van integere en inclusieve leiders is groot, omdat de omgeving voelt dat zo iemand visie heeft, kan luisteren en conclusies durft te trekken.’

Dit laatste is toch niet nieuw?

‘Hoewel we deze vorm van leiderschap al incidenteel in de hele geschiedenis van de mensheid kunnen terugvinden, gaat deze nu voor het eerst de norm worden.Dat heeft te maken met de toenemende emancipatie. Niet alleen van vrouwen en minderheden, maar van mensen over de hele wereld. Leiders kunnen niet langer alleen maar dicteren of alleen maar overleggen, ze zullen moeten voorgaan om anderen in de gelegenheid te stellen te floreren op basis van wat deugt. Wat nieuw is, is dat leiders in organisaties mensen vaker en massaler zullen uitnodigen om meer maatschappelijke verantwoordelijkheid te nemen. Leiders kunnen zo helpen om nieuwe maatschappijvormen te laten ontstaan, die de gehele gemeenschap en de leefomgeving dienen. Neem begrippen als rente en schuld. Dat zijn bij uitstek onderdrukkingstechnieken van de oude machthebbers.’

Leg eens uit?

‘Geld is een uitvinding die werkt zolang er een voorraad van goud, goederen of vertrouwen tegenover staat. Dat vertrouwen is gebaseerd op een gevoel van waarde en rechtvaardigheid. Tegenwoordig kunnen machthebbers simpelweg ongedekt geld bijdrukken en dat tegen rente uitlenen aan burgers. Mensen gaan voor virtuele valuta werken, sparen geld dat minder waard wordt, verpanden hun huis ervoor en als deze bel wordt doorgeprikt, zal blijken dat al dit spaargeld niets meer waard is. Weg pensioen. Weg oudedagvoorziening. Als we werkelijk gezond willen leven, moeten we schuld en rente achter ons laten en geld weer als middel gaan hanteren, niet als doel.’

Bancaire instellingen zien je al aankomen…

Wat jij voorstelt, is toch niet van vandaag op morgen te regelen?

‘Er zijn meerdere routes mogelijk hoe we daar gaan komen. In sommige gevallen zie je dat de oude machtsstructuren al bezig zijn om zichzelf uit te hollen. Letterlijk met de leegstand van kantoren, figuurlijk met het leger worden van werk. Veel geld verdienen met onnodig, oninspirerend en vaak destructief werk, maakt mensen lichamelijk en geestelijk ziek. Als we geld kunnen verdienen aan gebakken lucht, kunnen we ook geld gaan scheppen voor zinvol en vreugdevol werk. Het is gewoon een besluit. Er is geen natuurwet die zegt dat alleen de graaiers dichtbij het grote geld mogen zitten. Aan ons de verantwoordelijkheid om vandaag nog te beginnen met duurzaam leven, werken en organiseren. Duurzaam werken vraagt om moed, visie en inspiratie van iedereen die leeft en werkt. Dan zal blijken dat we duurzaam kunnen leven én tegelijkertijd een nieuwe economie kunnen opbouwen: een schenkeconomie die gebaseerd is op wat deugt en bijdraagt en waarin we als gemeenschap geld schenken aan initiatieven die we willen ondersteunen. In deze schenkeconomie is nog steeds ruimte voor verdienen. Het wordt een combinatie van kapitalisme en communisme. We noemen het communalisme. We staan op het punt deze grote sprong te maken. Reset en evolutie tegelijkertijd. Het vraagstuk van de transitie luidt: hoe kunnen we organisaties die draaien op het oude verdienmodel helpen omvormen naar werkelijke dienstbaarheid aan een groter geheel?’

Hoe zie je de rol van hr in deze grootse ontwikkelingen?

‘Laten we teruggaan naar de betekenis van de afkorting hr: human resources. Dat woord ‘resources’ komt van het bedrijfsmatige idee dat je drie soorten bronnen hebt: financiële bronnen, grondstoffen en mensen. Het is een term die stamt uit het industrieel denken, waar de mensen vanuit een mechanisch denkkader gelijk werden gesteld met producten en financiën. Een alternatief voor de afkorting hr zou kunnen zijn: human relations. Dus de hr-manager als human relations-manager. Hoe dan ook dient hr zich te richten op het stimuleren van ontwikkeling bij mensen.’

Hoe ziet dat stimuleren eruit?

‘Hr-professionals – maar ook consultants en leidinggevenden  hebben de plicht om én te coachen én mee te sturen. Je kunt niet meer zeggen: ik adviseer alleen maar. Ik ben alleen maar staf. Je moet op dit moment ook activist zijn. Je moet ergens voor gaan staan en meesturen. Het gaat om coach en activist zijn tegelijkertijd. Een soort co-activisme. Maar voor deze combinatie van rollen bestaat nog geen woord.’ 

Biografie Mafred van Doorn

Vrij Nederland noemde hem ‘één van de meest invloedrijke leiderschapstrainers van Nederland’ en zijn boek Het Wiel Opnieuw Uitvinden - Cycli en Niveaus van Leiderschap ligt op de leestafel van elke beeld-denkende leider. In 2012 schreef hij samen met zijn zoon Victor van Doorn het boek This is the And.

Manfred van Doorn begon zijn carrière als psycholoog-psychotherapeut. Zijn liefde voor en kennis van film gebruikte hij om zijn cliënten helende beelden aan te bieden. Toen hij genoeg geleerd had in de gezondheidszorg, is hij zijn kennis gaan inzetten als leiderschapstrainer. Hij is zich gaan richten op het begeleiden en opleiden van (aankomend) topmanagement bij de overheid en in het bedrijfsleven. 

De afgelopen vijf en de komende twintig jaar werkt Manfred aan twee aspecten van zijn persoonlijke missie. Het ene aspect is het helpen formuleren en verwerkelijken van een inclusieve, duurzame samenleving. Het tweede is het ontwikkelen van Movielearning, een vorm van blended learning die gebaseerd is op zijn enorme database met leiderschapsbeelden. Aan de hand van het door hem ontwikkelde Double Healix model kunnen aankomende en reeds volgroeide leiders betekenisvolle fragmenten uit films en documentaires bestuderen.

Innoveerkracht – Guido van de Wiel & Remco Mostertman Innoveerkracht betekent meer productiviteit, maar ook meer aanpassingsvermogen aan veranderende omstandigheden, met oog voor mens én maatschappij. In 'Innoveerkracht' geven 12 visionairs hun visie op nieuw leiderschap en sociale innovatie. Klik hier om het boek te bestellen of download het preboek hier.

 

 

 

Waardeer dit blogbericht:
Getagged in: Innovatie Leiderschap

Guido van de Wiel is organisatiepsycholoog en directeur/eigenaar van organisatieadviesbureau Wheel Productions. Hij houdt zich onder meer bezig met storytelling in organisaties. Altijd al een boek willen schrijven? Voor professionals die niet de tijd of de capaciteit hebben, schrijft Guido van de Wiel als ghostwriter 'managementboeken op maat'.

Guido is coach bij de business schools Rotterdam School of Management en Tias. Daarnaast is hij verbonden aan Verdraaide Organisaties en de Veranderbrigade. Eind 2015 is hij uitgeroepen tot 'Trendwatcher of the Year 15-16'.

Guido heeft voor HRcommunity verschillende interviews afgenomen met visionairs op het gebied van nieuw leiderschap en sociale innovatie. Deze interviews zijn gebundeld in het boek Innoveerkracht.