11
okt

Laat je door Shakespeare in een hokje stoppen

Geplaatst door op in Boeken
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 485
  • 0 reactie
  • Afdrukken

Shakespeare heeft in de loop der jaren een enorm aantal personages bedacht die terug te brengen zijn tot een zestal archetypes in zijn toneelstukken. Deze archetypes zie je ook terug in je organisatie. De indeling in onderstaand kwadrant is op basis van de loyaliteit die ze tonen naar de organisatie – of de koning. De personages van Shakespeare zijn ‘larger than life’. Wie ben jij?

Auteur: Wiemer Renkema

organisatierollenshakespeare

De 6 organisatierollen (Etzold Veith)

De fan juicht voor iedereen

De fan is een zeer toegewijde werker en identificeert zichzelf volledig met de organisatie. Het is een harde werker voor wie zijn werk letterlijk zijn leven is. De fan streeft naar eenheid en voorkomt daarmee onnodige spanningen en conflicten in een team. De fan houdt niet van conflicten en heeft vaak moeite met het nemen van beslissingen. Elke organisatie heeft ze en elke organisatie heeft ze nodig. Vaak is er te weinig aandacht voor deze groep harde, maar soms ook anonieme werkers. Een groot risico is daarom dat de fan zich tegen de organisatie kan keren als hij beseft dat de beloning niet gaat volgen. Hij neemt bijvoorbeeld onverantwoorde risico’s om alsnog waardering te krijgen. Als je mazzel hebt zitten er een paar fans om je heen op je werk. Geef ze eens een compliment over hun loyaliteit en hun werk. Dat vinden ze fijn.

De ouder zorgt voor je

De ouder is de man of vrouw die alles heeft gezien en overtuigd van het eigen gelijk over de werkvloer wandelt. De ouder kent de organisatie van haver tot gort en heeft een groot netwerk. In de loop der jaren heeft de ouder het nodige respect opgebouwd bij de collega’s en hij gaat er zonder meer vanuit dat dit krediet oneindig is. De ouder is zodanig verkleefd met de organisatie dat hij blind is geworden voor wat er in de omgeving verandert. De beroemde Romeinse keizer Julius Caesar waant zich onaantastbaar en voelt niet aan dat het volk zich tegen hem keert. Verandering zonder zijn toestemming was voor hem simpelweg onvoorstelbaar. Op de dag die zijn laatste op aarde zou worden, wuift hij de bezwaren van zijn vrouw weg: ‘Het gevaar weet heus wel dat Caesar nog gevaarlijker is.’ Het mes van Brutus dacht daar anders over.

De filosoof weet het niet meer

Filosofen zijn onmisbaar voor elke organisatie, maar ze hebben een flinke gebruiksaanwijzing. De filosoof heeft altijd meer informatie nodig, is dol op details en druk met micromanagement. Maar beslissingen nemen? Nee. De filosoof kan het ‘dode gewicht’ zijn in een team; de persoon die verandering niet zo zeer tegenwerkt, maar zeker niet versnelt. Typerend voor de filosoof zijn de vele beren op de weg: denken in problemen in plaats van oplossingen. Hamlet, wellicht Shakespeares beroemdste personage, is een sprekend voorbeeld van een filosoof. ‘To be or not to be. That is the question.’ Over deze vraag kan hij urenlang mijmeren. Ondertussen vermoordde zijn oom zijn vader, hertrouwde zijn moeder met dezelfde oom en voert hij zelf gesprekken met de geest van zijn vader. Hij weet zich geen raad en een vroege en tragische dood is het gevolg van Hamlets besluiteloosheid.

De carrièretijger wil een trofee

De carrièretijger is vooral bezig met zijn eigen carrière. Hij is gedreven en wilskrachtig en heeft een sterke drang om te presteren. De gevolgen van zijn acties om hogerop te komen interesseren de carrièretijger maar matig. Shakespeare schreef veel over deze personen. Machtsbelust maken ze jacht op de troon of een andere mooie positie. Dat ze in die jacht slachtoffers maken doet er niet toe. De carrièretijger wil altijd boven zichzelf en anderen uitstijgen, denk aan Silvio Berlusconi en Donald Trump. Voor deze mannen waren zakelijke trofeeën niet genoeg en daarom gingen ze ook op jacht naar politieke. In hun ogen is zelfs een vrouw een trofee. Deze narcistische jager maakt het niet uit wat er thuis aan de muur hangt naast de spiegel waar ze zo graag in kijken. Want ja, de meeste carrièretijgers, zeker in de overtreffende trap, zijn mannen.

Een lobbyist zet je aan het denken

‘Ik wil me nergens mee bemoeien maar ….’ zijn de favoriete woorden van de lobbyist. Shakespeare maakte gretig gebruik van deze rol. Het werk van de lobbyist staat in het teken van het beïnvloeden van anderen en daar is hij erg druk mee. Een organisatie kan niet zonder een lobbyist in haar midden. Zolang je de lobbyist aan jouw kant hebt staan is er ook niets aan de hand. De lobbyist voelt het sentiment van medewerkers en andere belanghebbenden haarfijn aan en is in staat andere partijen met fijnzinnige argumenten het zwijgen op te leggen. In organisaties zie je lobbyisten vaak terug in een ondernemingsraad en je treft ze aan bij de koffieautomaat. Zij genereren nieuwe ideeën en alternatieven voor complexe problemen maar kunnen zowel zonderling, radicaal als onpraktisch overkomen. Geen daden maar woorden in dit geval.

De aanjager werkt zich een ongeluk

De aanjager denkt niet, maar doet. Net als de carrièretijger laat de aanjager zich niet makkelijk tegenhouden om zijn doel te bereiken. Instinctief doet de aanjager wat het beste is. Het overdenken van zijn acties zit niet in het systeem. De aanjager kan ongeduldig en driftig zijn en daarmee mensen provoceren. De kernhouding is simpel. Laten we het doen! Snel! Nu! Beroemde aanjagers in het bedrijfsleven zijn mannen als Elon Musk en Bill Gates. Zij trekken hun plan en bouwen met veel passie en op een innovatieve manier hun bedrijven op. Steve Jobs is een ander sprekend voorbeeld. Hij moest afscheid nemen van zijn geliefde Apple, maar kreeg een tweede kans omdat Apple geen aanjager van zijn formaat in haar organisatie had. Ze konden simpelweg niet zonder Jobs omdat er geen geloofwaardig alternatief aanwezig was.

En dan zit ik nu in een hokje

Nee. De archetypes kunnen zich op verschillende plaatsen in hun deel van het kwadrant bevinden. Niet elke fan is per definitie heel erg effectief in het team en kan soms naar bedenkelijk functioneren afzakken. Een carrièretijger kan zijn eigenbelang even opzijzetten om iets goeds te doen voor het team en de lobbyist is niet altijd bezig met zichzelf. Jij, je collega’s en de rollen die jullie spelen kunnen net als in de stukken van Shakespeare, veranderen. Een fan die langzaam groeit in de rol van een ouder. Een filosoof die een goede training heeft gehad en aanjager wordt. Een carrièretijger die rustiger aan moet doen na een burn-out. Net zoals Shakespeare een personage van karakter laat veranderen, al naar gelang de richting van het stuk.

Dit artikel is een ingekorte versie over teamwork uit het eerste bedrijf van mijn boek ‘Managen of niet, dat is de vraag’. In dit boek laat ik zien wat organisaties kunnen leren van het toneel in het algemeen en Shakespeare in het bijzonder. Zijn lessen over leiderschap, diversiteit, authenticiteit en communicatie zijn nog altijd actueel. Het boek gaat over jou, mij en de organisaties waarin we werken. We hebben allemaal een beetje Hamlet, Othello of Macbeth in ons.

Waardeer dit blogbericht:

HRzone geeft ruimte aan auteurs die eenmalig een artikel willen plaatsen. Naam en functie van de gastbloggers staan na de introductie.


Interesse? Mail dan naar

Reacties