06
juli

Leiderschap in het dierenrijk: wat kunnen we ervan leren?

Geplaatst door op in Artikelen
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 2871
  • 0 reactie
  • Afdrukken

Mede dankzij onze interesse in nieuw leiderschap kwamen we erachter dat de dierenwereld veel minder hiërarchisch georganiseerd is dan we dachten. Wat kunnen we leren van chimpansees, leeuwen, olifanten en bijen?

door Insights Practitioner Hester Jansen

De duif met de meeste volgers

Hoe test je welke duif de leiding neemt tijdens een lange vlucht? Precies. Je doet ze een piepklein rugzakje aan met een gps-apparaatje erin zodat je de positie in de groep heel nauwkeurig kunt bepalen en kunt nagaan welke vogel leidt en welke vogel volgt. De Hongaarse bioloog Máté Nagy kwam op basis van dit precisieonderzoek tot de conclusie dat de duivensamenwerking zeer complex in elkaar steekt. De ‘leidersduif’ is de duif met, letterlijk, de meeste volgers. Zijn of haar gedrag wordt het meest door anderen gekopieerd. Navigatievaardigheden spelen hierbij een grote rol. De gps-rugzakjes van Nagy wezen uit dat de vogels met de hoogste hiërarchische status de route naar huis nauwkeuriger wisten te vinden.

Leeuwen: hetzelfde territorium versus rondtrekken

Terwijl de mannen zich met hun weelderige manen in de zon koesteren, gaan de vrouwtjesleeuwen op jacht. De mannetjesleeuwen kunnen wel indrukwekkender brullen, maar dat doen ze vooral om het territorium te bewaken. De iets zachtere brul van een vrouwtjesleeuw jaagt prooidieren veel meer angst aan (zie de olifanten). Leeuwen leven in groepen met een variërende samenstelling. De leeuwinnen blijven hun hele leven bij dezelfde groep, in hetzelfde territorium; de mannetjes moeten hun leiderschapspositie voortdurend blijven bewijzen tegenover rondtrekkende concurrenten. Jonge mannetjes worden uit de groep gestoten en verblijven net als de uitgerangeerde leiders in ‘no-cat’s-land’. Vrouwtjesleeuwen zijn weliswaar geen leiders; door hun stabiele positie in de groep is hun levensverwachting hoger.

Bijen als superorganisme

Het bijenvolk mag dan wel een koningin hebben, zij stuurt haar zusters – de werkbijen – echt niet aan. Niemand vertelt de bij hoe laat zij moet opstaan en wat zij vandaag moet gaan doen. Het volk is een zelfsturende organisatie waarin ieder zich nijver op de eigen taken richt. Sommigen noemen een bijenvolk daarom een superorganisme: niet de enkeling maar het geheel is intelligent. Daar kunnen veel bedrijven en organisaties een voorbeeld aan nemen.

Apen: verschillende organisatieculturen

Leiderschap in de apenwereld roept bij velen een associatie met Bokito op. De macho gorilla uit Blijdorp maakte enkele jaren terug furore door een dierentuinbezoekster het ziekenhuis in te meppen. Bioloog en gedragsdeskundige Daniel Seesink betoogt dat het er in de apenwerkelijkheid heel wat politieker en minder ‘recht-toe-recht-aan dominant’ aan toe gaat dan wij denken. ‘De organisatiestructuur bij apen bepaalt wat voor leider er nodig is. In de chimpanseegroep zitten ook voormalige en toekomstige leiders. Het alfa-mannetje moet dus voortdurend politiek bedrijven, dealtjes sluiten, kortom: slim zijn om zijn machtspositie te behouden.’ Bij gorilla’s werkt het totaal anders: een gorilla-groep (harem) bestaat uit één leider, de zilverrug, en verder uitsluitend uit vrouwen en kinderen. ‘Die kinderen moeten bij voorkeur dan wel van hem zijn’, zegt Seesink. ‘Als een gorilla-mannetje als leider in een nieuwe groep komt, zorgt hij er doorgaans voor dat alle kinderen tot 5 jaar oud onmiddellijk gedood worden.’ In de mensenwereld past de leider soms niet helemaal bij de organisatiestructuur, constateert de bioloog. ‘Dan wordt een gorilla aan het hoofd van een chimpansee-organisatie gezet. Die chimpansees zijn gewend om politiek te bedrijven, die begrijpen de leiderschapsstijl van de gorilla niet. En andersom geldt precies hetzelfde.’

Olifanten: respect voor ouderdom

Bij olifanten geldt respect voor de ouderdom. Het oudste vrouwtje leidt de groep en dat doet ze op basis van ervaring en opgedane kennis. Biologen hebben geconstateerd dat vrouwelijke olifanten van zestig jaar en ouder beter gevaar kunnen inschatten dan jongere soortgenoten. Onderzoekers testten dit door leeuwengebrul door een luidspreker in de richting van verschillende olifantengroepen te zenden. De oudere olifanten slaagden er beter in om het gevaar in te schatten en de groep te organiseren. De leidsters van de olifantenkudde zijn overigens ook degenen met de meeste geografische kennis (wat is de kortste route naar de volgende drinkgelegenheid) en sociale vaardigheden. Vandaar ook dat bioloog Marc Bekoff stelt dat juist het jagen op de oude olifanten – die de grootste slagtanden hebben – het meeste schade toebrengt aan de soort.

Dit artikel verscheen eerder op Insights on Topic

beeld: pixabay

Waardeer dit blogbericht:
0

Mensen helpen hun volledige potentieel aan talenten en kwaliteiten te ontsluiten, is wat ons drijft in het werk dat wij doen. Al meer dan tien jaar werkt Insights Benelux met de methodiek en programma’s van Insights Discovery. Met behulp van een eenvoudige en aansprekende kleurentaal geven we inzicht in gedragsvoorkeuren en leggen we de basis voor diverse ontwikkelprogramma’s waarmee managers, medewerkers en teams hun interactie, samenwerking en performance kunnen versterken. Samen met een groeiende community van inmiddels ruim 1300 Insights practitioners werken we met passie aan de ontwikkeling van individuen, teams en organisaties.


In het programma Insights On Topic werkt de community van Insights practitioners samen rondom een actueel thema op het gebied van Learning & Development. Inspirerende publicaties die voortkomen uit dit programma zijn te vinden op www.insightsontopic.com


linkedin hover 32 facebook hover 32 twitter hover 32