08
mei

Er waart een spook door arbeidsrechtland...

Geplaatst door op in Artikelen
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 2388
  • 0 reactie
  • Afdrukken

In de Verenigde Staten woedt al geruime tijd een verwoede strijd over het patentrecht. Dit zou wel eens verstrekkende gevolgen kunnen hebben voor het arbeidsrecht. Het patentrecht (Intellectual Property Right, IPR) vormt de basis van het kenniseigendom van veel grote ondernemingen, ook in de creatieve sector. Eigenlijk zou je kunnen zeggen dat het IPR de basis vormt voor de hedendaagse kenniseconomie.

Trolls

Waar gaat deze strijd over? Grote ondernemingen zoals Apple, Google, Microsoft, Samsung bevechten elkaar al jaren over de patenten van hun producten. Nieuw is dat er ook een soort quasi- oorlogen worden gevoerd door bedrijfjes, trolls, die een willekeurige onderneming ervan beschuldigen het patentrecht te hebben geschonden. De huidige wetgeving in de VS maakt dat het niet noodzakelijk is om aan te geven waar die schending van het patentrecht precies betrekking op heeft. Omdat ondernemingen vaak opzien tegen langdurige juridische procedures en bijkomende kosten, zijn ze snel geneigd om het zekere voor het onzekere te nemen en stemmen ze in met een schikkingsvoorstel. Omdat het verschijnsel van die trolls dreigt uit te groeien tot een ware epidemie, heeft president Obama al meerdere pogingen gedaan om hier een eind aan te maken. Tot nu toe zonder de gewenste resultaten.

Een van de rechters die bij veel IPR zaken betrokken is geweest, Richard Posner, heeft onlangs verklaard in een column die hij samen schreef met de econoom en Nobelprijswinnaar Gary Becker, dat de institutionele structuur van de Amerikaanse economie onder grote druk staat, onder andere vanwege het disfunctionerende patentsysteem.

Persoonsgebonden kennis

Waarom is dit zo interessant? In de vorige eeuw draaide het bij arbeid ook wel om kennis maar de nadruk lag toch vooral op de spierkracht, zowel in de industrie als in de landbouw. In de 21e eeuw zien we dat het aantal kenniswerkers sterk is gestegen, maar vooral dat de persoonsgebonden kennis, de tacit knowledge, steeds belangrijker wordt. De 20e-eeuwse institutie bij uitstek om het eigendom van kennis vast te leggen is het patentrecht. Normaal is dit vrijwel altijd in handen van de onderneming in plaats van in handen van de werker. Dat was overigens voor het industriële tijdperk precies andersom. Het gevolg is dat het momenteel vooral ondernemingen zijn die profiteren van de uitvindingen en in veel mindere mate de uitvinders zelf. Arbeid werd beschouwd als een goed, een commodity, dat werd ingekocht maar geen onderdeel uitmaakte van het eigendom van de onderneming.

Wie de discussies volgt op internet tussen voor- en tegenstanders van patenten, valt het op hoe emotioneel en fel deze worden gevoerd. En dat is begrijpelijk. Veel ondernemingen zijn als de dood dat de concurrentie er met hun vindingen vandoor gaan. Hier zijn grote geldbedragen mee gemoeid met name in de technische, de creatieve maar ook in de farmaceutische industrie. De belangen zijn dus enorm.

Daarnaast speelt de opkomst van de nieuwe, omvangrijke economieën zoals India en China een belangrijke rol. Deze landen kenden, van oudsher, nauwelijks een vorm van patentrecht maar worden min of meer gedwongen zich aan te passen aan de westerse spelregels. Een van de drijfveren hiertoe vormde de angst dat de westerse markt overspoeld zal worden door goedkope varianten van dure, in het westen geproduceerde medicijnen.
Er is dus sprake van een begrijpelijke angst en onzekerheid over een van onze belangrijkste instituties die in 20e eeuw een bijzonder nuttige rol heeft vervuld: het patentrecht. Naarmate arbeid in toenemende mate draait om kennis, die voor een belangrijk deel persoonsgebonden is, zal gezocht moeten worden naar andere instrumenten die recht doen aan de nieuwe eigendomsverhoudingen.

Twitter

Een van de moderne ondernemingen die zegt dit anders te willen regelen, is Twitter. Twitter heeft weinig patenten in haar bezit. Zowel vanuit de verdedigers van het IPR als van de zijde van beleggers wordt Twitter hierop aangevallen omdat ze haar product niet goed zou verdedigen. Twitter volgt echter een andere strategie en wil de patenten in handen geven van de ingenieurs en ontwikkelaars. Op 17 april van dit jaar publiceerde Twitter een blog waarin de Innovator's Patent Agreement werd aangekondigd. Uitvinders kunnen hierbij hun patenten overdragen aan Twitter. Dit lijkt lood om oud ijzer maar vormt een essentiële verandering in het (arbeids)recht omdat het een erkenning vormt van het feit dat de werkende de eigenaar is van de kennis die hij zelf heeft ontwikkeld. Arbeid, in de vorm van kennis, is hiermee dus niet langer een goed dat wordt ingekocht, maar een vorm van eigendom. Het huidige patentrecht sluit hier niet goed op aan.

Afschaffing van het patentrecht, zoals door sommigen wordt bepleit, lijkt niet realistisch. Krampachtig vasthouden aan de bestaande vormen van IPR lijkt echter evenmin een haalbaar alternatief. Eigendom gekoppeld aan reputatie is wellicht een optie om verder uit te werken. Flexibele en transparante modellen zoals Creative Commons en de Creative Barcode vormen misschien ook, vanwege hun relatieve eenvoud, alternatieven. Een braakliggend terrein voor innovatieve ideeën.

Waardeer dit blogbericht:
HR expert with broad working experience in higher education, development cooperation, student mobility, credit transfer. Focus on teaching, working with (international) groups, creativity and mobility issues. Finished his PhD about the future of HRM in the economy of the 21st century in december 2013.
Specialties: dealing with complex and international HR issues, HR and Higher Education, contribution and future related HR.

Reacties