08
mrt

Pensioencrisis als kans voor HR

Geplaatst door op in Artikelen
  • Fontgrootte: Groter Kleiner
  • Hits: 2649
  • 0 reactie
  • Afdrukken

Werknemers zullen in de nabije toekomst langer moeten doorwerken. De vraag is allang niet meer of wij dit als organisatie mogelijk moeten maken, maar hoe we dit mogelijk moeten maken. Het verlossende antwoord is er nog niet. Wel wordt duidelijk dat organisaties HR-beleid moeten gaan inrichten alsof werknemers nooit met pensioen zullen gaan.

Hoe zou het zijn als werknemers van 60 jaar en ouder vol inspiratie, enthousiasme en motivatie naar het werk zouden gaan? Ze productief zijn, kunnen opschieten met jongere collega's en graag een paar uur extra doorwerken om het werk af te krijgen. Demotie is ook bespreekbaar. Is dit een utopie? Of eerder als een sprookje dat veraf staat van enige vorm van realiteitszin?

Workshop: Is uw pensioenregeling 2015 – proof?  Door de fiscale wijzigingen moet het overgrote deel van Nederlandse bedrijven de pensioenregeling aanpassen. Is uw pensioenregeling 2015-proof? In deze workshop besteden wij aandacht aan het wettelijk kader, maar kijken we vooral naar de praktijk. Je gaat dus naar huis met een quick-scan van je eigen pensioenregeling. Neem je pensioenregeling mee naar de workshop!

Voor een antwoord op deze vraag gaan we terug naar de tijd waarin pensioenregelingen op hun best waren. Twintig jaar geleden was het nog heel gewoon dat een werknemer een pensioenuitkering tegemoet kon zien van 70 procent van het laatst verdiende inkomen. In de jaren negentig werd duidelijk dat riante vertrekregelingen niet langer betaalbaar waren. Eindloonregelingen werden omgezet in middelloonregelingen of beschikbare premieregelingen.

Nog even de verschillen op een rij: in middelloonregelingen is de hoogte van het pensioen niet afgeleid van het laatst verdiende inkomen, maar van het inkomen dat een medewerker gemiddeld heeft ontvangen gedurende het werkende leven. In een beschikbare premieregeling wordt voor een medewerker een premie beschikbaar gesteld. Na aftrek van kosten en eventuele risicopremies, wordt deze premie belegd. Op pensioendatum kan de medewerker met het saldo van premies en beleggingsrendement een pensioen aankopen.

Dure pensioenen

Doordat we steeds langer leven en vanwege de lage rente, is het product pensioen steeds duurder geworden. Daarom zijn er diverse plannen in de maak om de opbouw van toekomstige pensioenaanspraken te versoberen. Bijvoorbeeld door een latere pensioenleeftijd voor te schrijven en/of door een lager opbouwpercentage.

Deze ombouw is gaande, maar de huidige generatie prepensioeners geniet nog van oude opgebouwde pensioenen, en soms van beschikbare werkgeverspotjes. Daardoor kunnen zij toch nog eerder met pensioen gaan, ook al zijn deze mogelijkheden beperkt. Gezien de versobering in de toekomstige pensioenopbouw, zullen de mogelijkheden van vervroegde pensionering in zijn huidige vorm binnen afzienbare tijd nagenoeg verdwijnen.

Perspectief

De vraag is al vaak gesteld welk perspectief er straks is voor de grijze golf. Veel pensioenregelingen kennen weliswaar de mogelijkheid van uitstel van pensioen, maar daar wordt mondjesmaat gebruik van gemaakt. Doorgaans stopt het dienstverband zodra de pensioenleeftijd is bereikt.

Werkgevers zijn daar blij om. En weinig organisaties voeren een actief beleid om werknemers nog jaren na hun pensioengerechtigde leeftijd productief en zinvol te laten werken. Integendeel, er wordt soms gemakshalve 'uitzitbeleid' gevoerd, om de laatste jaren van het dienstverband van oudere werknemers met pappen en nathouden te overbruggen. Demotie is bij vele werknemers en organisaties 'not done', laat staan bespreekbaar.

Proefschrift

Hoe de oudere werknemer dit ervaart is nog maar ten dele bekend. Dorien Kooij schreef in haar proefschrift over de motivatie van oudere werknemers (Motivation of older workers, 2010) dat de oudere werknemer vooral gemotiveerd wordt door zinvol werk. Promotie en hoger loon spelen een ondergeschikte rol. In dat licht bezien brengt het invullen van de laatste arbeidzame jaren, maar ook de pensioenjaren, met slechts 'rest and play' voor veel ouderen allesbehalve persoonlijke vervulling.

Dat is helemaal funest als deze periode van afbouw soms meer dan twintig jaar kan duren. Doordat we langer meer levensenergie ervaren, willen we juist actief deelnemen aan het leven en in veel gevallen onszelf ook nuttig maken voor mens, organisatie en maatschappij.

Wat moet hr doen?

HR moet beleid gaan inrichten alsof werknemers nooit met pensioen zullen gaan en hooguit het wat rustiger aan gaan doen. Hierdoor zal langer werken of doorwerken na pensionering verdwijnen als onderwerp van discussie. Het nieuwe 'ouderenbeleid' zal juist in dienst staan van de organisatie en het werkplezier en welzijn van de werknemer.

Betekent dit dat de werkgever verantwoordelijk gaat worden voor de goed functionerende oudere werknemer? Dat is te kort door de bocht. Het is de verantwoordelijkheid van de werknemer om vitaal en ook gemotiveerd te blijven. En als daar langer werken of doorwerken bij hoort, is het zaak om aantrekkelijk te blijven voor de werkgever.

Taken van HR

Aan HR de taak om de werknemers bewust te maken van deze 'senior employability'. De verantwoordelijkheid van de werkgever is om werkomstandigheden te creëren die geen onnodige inbreuk maken op vitaliteit en motivatie. Verder is de werkgever verantwoordelijkheid voor instroom, doorstroom en uitstroom en bedrijfscontinuïteit. Maar daarbij is het aan de werkgever om de werknemer in staat te stellen om na te denken over langer werken, met pensioen gaan en doorwerken. Uiteindelijk moeten beiden elkaar treffen en streven naar een win-win situatie.

Om dit mogelijk te maken is het belangrijk om met medewerkers in gesprek te gaan en te blijven. Luister naar je werknemers en vergaar kennis over welke zaken een rol spelen in het latere leven. Stel medewerkers in de gelegenheid om inzicht te verkrijgen in hun persoonlijke doelen. Langer werken óf deels stoppen met werken en omgaan met de veranderingen die dit met zich meebrengt, is voor veel werknemers namelijk een lastige puzzel. Want hoe werk je langer door als je fysiek of mentaal ergens last van hebt? Hoe denken werknemers de voordelen van werken te vervangen?

Naast een inkomen geeft werk bijvoorbeeld structuur, een doel, status en identiteit. Bovendien willen werknemers steeds vaker kiezen wanneer ze met (deeltijd) pensioen gaan. En waarbij sommigen doorwerken zelfs al zien als een zinvolle invulling van hun leven met pensioen. Ook is de vraag aan de orde wat de kwaliteit is van de financiële situatie van ouderen.

Actiebereidheid

Langer doorwerken komt heel snel dichterbij. Het is zaak voor HR om zich daar nu op voor te bereiden. Maak beleid en voer dit zo snel mogelijk in. Desnoods met een kladversie waar nog niet iedereen en alles mee akkoord is. Juist door stappen te maken, ontdek je wat wel en wat niet werkt. Betrek je werknemers hierbij en vraag hen hoe de schoorsteen van de onderneming kan blijven roken. Wees creatief en innovatief. En wees duidelijk en helder over je eigen doelen en ideeën. Inzicht hierin leidt vaak tot begrip en een oplossing waarin beide partijen zich erkend zien en voelen.

Voor HR ligt hier een uitdaging én enorme toegevoegde waarde om de wensen van zowel de werknemer als de werkgever op elkaar aan te laten sluiten. Door aldus de zachte kant van langer werken invulling te geven, draagt hr bij aan maatschappelijk verantwoord ondernemen. Dit draagt ook bij aan goed werkgeverschap. Het helpt hr en de werkgever om na te denken over de vorm en de richting van de onderneming en het toekomstige personeelsbeleid. En bovendien, werknemers die in staat zijn de voor- en nadelen van langer werken, pensioen en doorwerken af te wegen en plannen te maken voor hun toekomst zijn gelukkiger. En dit werpt natuurlijk zijn vruchten af op de werkvloer. Kortom, de pensioencrisis is dé kans voor HR.

Emiel Egging en Eric Damen. Emiel is gecertificeerd pensioencoach, trainer, organisatieadviseur en oprichter van Succesvol met Pensioen. Eric is als actuarieel analist zelfstandig pensioen consultant en treedt als docent op voor diverse pensioenopleidingen.

Waardeer dit blogbericht:
0

Reacties